یکی از مهمترین چالشهایی که بسیاری از زوجین هنگام تصمیم به پایان دادن به زندگی مشترک با آن روبهرو میشوند، عدم همکاری یا حتی ناپدیدشدن طرف مقابل است. گاهی یکی از زوجین حاضر نیست در جلسات دادگاه شرکت کند، از دریافت ابلاغهای قانونی خودداری میکند یا بهطور کلی هرگونه ارتباط را قطع میکند. این وضعیت نهتنها روند رسیدگی را دشوار میسازد، بلکه طرف مقابل را دچار نگرانی میکند که آیا بدون حضور همسر میتوان طلاق گرفت یا فرآیند متوقف خواهد شد.
قانون ایران برای چنین شرایطی راهکار مشخصی با عنوان طلاق غیابی ارائه کرده است؛ روشی که در آن دادگاه میتواند بدون حضور یکی از طرفین، رأی طلاق صادر کند.طلاق توافقی سریع؛ راهکارها و نکات حقوقی مهم
در این مقاله، شرایط و مراحل این نوع طلاق را بهطور دقیق و تحلیلی بررسی میکنیم تا روشن شود در چه مواردی میتوان حتی بدون حضور یا همکاری همسر، روند طلاق را به نتیجه رساند.
ماهیت و مفهوم طلاق غیابی
طلاق غیابی زمانی اتفاق میافتد که یکی از زوجین در جلسات رسیدگی حضور پیدا نکند و هیچ توضیحی نیز برای دادگاه ارسال نکند. در این حالت، قانون به طرفی که دادخواست داده اجازه میدهد روند جدایی را ادامه دهد و قاضی براساس مدارک موجود تصمیمگیری کند.
- نکته مهم این است که طلاق غیابی صرفاً به معنای عدم حضور فیزیکی یکی از طرفین نیست؛ بلکه زمانی غیابی محسوب میشود که فرد نهتنها در جلسه شرکت نمیکند، بلکه دفاعیهای نیز ارائه نمیدهد. بنابراین، حتی اگر همسر پیامک ابلاغ را دریافت نکند، از نظر قانون آن پیامک «ابلاغشده» است و عدم حضور او مانعی برای ادامه روند نخواهد بود.
طلاق بدون حضور زن از سوی مرد
در نظام حقوقی ایران، مرد برای درخواست طلاق نیازی به ارائه دلیل خاص ندارد. این موضوع باعث شده است که امکان طلاق بدون حضور زن برای مرد سادهتر باشد.
اگر زن در روند رسیدگی حاضر نشود یا پاسخی به ابلاغها ندهد، دادگاه پس از بررسی مدارک مرد، حکم طلاق را صادر میکند. با این حال، مرد نمیتواند بدون رسیدگی به حقوق مالی زن، جدایی را اجرا کند.
تعیین تکلیف مهریه، نفقه ایام عده، اجرتالمثل، نحوه حضانت و ملاقات فرزندان از الزامات قانونی است که باید رعایت شود. پس از اینکه رأی دادگاه صادر شد، اجرای صیغه طلاق نیز بدون حضور زن در دفترخانه امکانپذیر است. این ویژگی باعث شده این نوع طلاق برای مرد از نظر زمانی سریعتر و سادهتر باشد.
طلاق بدون حضور مرد از سوی زن
اگرچه زن نیز میتواند بدون حضور همسر خود طلاق بگیرد، اما مسیر او پیچیدهتر است، زیرا باید دلیل قانونی ارائه کند. مهمترین مبنای طلاق از سوی زن، عسر و حرج است؛ یعنی وضعیتی که ادامه زندگی برای زن همراه با سختی شدید و غیرقابل تحمل باشد. ترک زندگی از سوی مرد، اعتیاد شدید و مضر، خشونت رفتاری، عدم پرداخت نفقه، بیماریهای خاص یا ازدواج مجدد بدون اجازه از مهمترین مصادیق عسر و حرج محسوب میشوند.
اگر زن بتواند این دلایل را با مدارک معتبر ثابت کند و مرد در جلسات دادگاه حضور نداشته باشد، قاضی حکم طلاق را به صورت غیابی صادر میکند.
همچنین اگر زن در عقدنامه حق طلاق یا وکالت در طلاق داشته باشد، روند بسیار سادهتر خواهد شد و نیازی به اثبات دلیل ندارد. در این حالت نیز حضور مرد ضروری نیست و عدم همکاری او مانع ادامه روند نخواهد شد.
روند رسیدگی به طلاق غیابی
فرآیند طلاق غیابی با ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز میشود. پس از ثبت، سامانه ثنا پیامک ابلاغ را برای طرف مقابل ارسال میکند. حتی اگر فرد پیامک را نخواند یا وارد سامانه نشود، قانون آن را ابلاغشده تلقی میکند. دادگاه معمولاً یک یا دو جلسه فرصت میدهد تا طرف مقابل حاضر شود.
اگر هیچ دفاعیهای ارائه نشود، قاضی براساس مدارک خواهان تصمیمگیری میکند. وجود سند ازدواج، مدارک هویتی و در صورت طلاق از سوی زن، مستندات مربوط به عسر و حرج اهمیت زیادی دارند. پس از صدور رأی غیابی، امکان اعتراض برای شخص غایب وجود دارد؛ با این حال، اگر مستندات کافی باشد، تغییر رأی امری نادر است. بعد از قطعی شدن حکم، دفترخانه میتواند صیغه طلاق را بدون حضور طرف غایب اجرا کند.
مدتزمان طلاق غیابی و عوامل تأثیرگذار
مدتزمان لازم برای رسیدگی به طلاق غیابی به عوامل متعددی بستگی دارد. در پروندههایی که مرد درخواستدهنده است، معمولاً روند کوتاهتر است و در بسیاری از موارد ظرف چند ماه به نتیجه میرسد. اما برای زن، اثبات دلایل اهمیت زیادی دارد و اگر مدارک کافی نباشد، روند طولانیتر خواهد شد.
بااینحال، در پروندههایی که زن مدارک محکمی از جمله گزارش کلانتری، گواهی پزشکی قانونی، شهادت شهود یا مدارک مالی مرتبط با عدم پرداخت نفقه دارد، صدور رأی بسیار سریع پیش میرود.
اعتراض احتمالی طرف غایب نیز ممکن است زمانی به روند اضافه کند، اما در عمل بسیاری از این اعتراضها نتیجهای را تغییر نمیدهد.
آثار و پیامدهای طلاق غیابی
طلاق غیابی علاوه بر اینکه روند جدایی را برای طرف حاضر سادهتر میکند، از ایجاد تنشهای مستقیم و درگیریهای عاطفی در جلسات دادگاه جلوگیری میکند. این نوع طلاق برای زوجهایی که ارتباط مؤثر با یکدیگر ندارند یا زندگی مشترک عملاً از هم پاشیده است، یک راهکار جدی و کاربردی محسوب میشود.
با این حال، نقص مدارک یا اعتراض طرف غایب ممکن است روند را پیچیده کند. بنابراین، شناخت دقیق مراحل قانونی و تهیه مدارک کامل نقشی تعیینکننده در موفقیت و سرعت نتیجه دارد.
جمعبندی
قانون ایران امکان طلاق بدون حضور همسر را فراهم کرده و این امکان در قالب طلاق غیابی اجرا میشود. مرد میتواند بدون حضور زن، با رعایت حقوق مالی او، طلاق بگیرد. زن نیز در صورت اثبات دلایل قانونی یا داشتن حق طلاق، میتواند بدون حضور شوهر و حتی بدون همکاری او روند جدایی را ادامه دهد.
- بنابراین، پاسخ روشن است: بله، طلاق بدون حضور همسر کاملاً امکانپذیر است و قانون مسیر مشخصی برای آن پیشبینی کرده است.