مهریه، یکی از حقوق مالی مهم و مسلم زن در عقد ازدواج است که به محض جاری شدن صیغه عقد، زن مالک آن میشود . مهریه، علاوه بر جنبه مالی، تضمینکننده استحکام خانواده و تعهد زوج به انجام وظایف زناشویی نیز قلمداد میشود. زن میتواند در هر زمان، حتی در طول دوران زوجیت، بدون نیاز به دلیل خاصی، تقاضای مطالبه مهریه از طریق دادگاه مطرح نماید.
با این حال، در دنیای واقعی و در بسیاری از موارد، به دلایل مختلفی از جمله اختلافات خانوادگی، ناتوانی مالی زوج، یا عدم تمایل به ادامه زندگی مشترک، ممکن است زن ناچار به مطالبه مهریه خود از طریق مراجع قانونی، یعنی دادگاه، شود.
این مقاله به بررسی مراحل مطالبه مهریه از طریق دادگاه در سال 1404، دادگاه صالح و نکات حقوقی مهم در این زمینه میپردازد.
مطالبه مهریه از طریق دادگاه در سال 1404
- مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: اولین گام، ثبت دادخواست مطالبه مهریه در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. این دفاتر به عنوان واسط بین مردم و قوه قضائیه عمل میکنند و امکان دسترسی به سیستمهای قضایی را به صورت الکترونیکی فراهم میآورند. در این مرحله، مدارک لازم از جمله سند رسمی ازدواج (عقدنامه) که تاریخ و جزئیات مهریه در آن قید شده است، کارت ملی زن و اطلاعات هویتی زوج مانند نام، نام خانوادگی، نام پدر، تاریخ تولد و کد ملی، به همراه داشتن الزامی است. در صورتی که زن به عقدنامه دسترسی ندارد، میتواند با مراجعه به دفتر ازدواجی که عقد در آن ثبت شده، رونوشت یا گواهی از عقدنامه را دریافت کند.
- ثبت دادخواست و انتخاب خواسته: پس از تکمیل اطلاعات در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، اقدام به ثبت دادخواست صورت میگیرد. در متن دادخواست، باید صراحتاً “مطالبه مهریه” به عنوان خواسته اصلی ذکر شود. میزان مهریه (مثلاً تعداد سکههای بهار آزادی، میزان وجه نقد، یا مشخصات اموال غیرمنقول) باید به طور دقیق و واضح قید گردد. همچنین، در قسمت خواسته، باید مبلغ مهریه به نرخ روز (در صورت مطالبه به نرخ روز) نیز قید شود. ارائه توضیحات لازم در خصوص دلایل مطالبه مهریه (در صورت نیاز، هرچند برای مطالبه مهریه نیازی به اثبات تقصیر زوج نیست) نیز میتواند در روند رسیدگی موثر باشد.
- پرداخت هزینه دادرسی: هزینه دادرسی بر اساس تعرفههای قانونی سال 1404 و بر مبنای ارزش مهریه تعیین میشود. بخشی از این هزینه در زمان ثبت دادخواست و بخش دیگر پس از صدور حکم و در صورت محکومیت زوج به پرداخت مهریه، در مرحله اجرای حکم دریافت خواهد شد. این هزینهها شامل تمبر قضایی و سایر هزینههای مرتبط با رسیدگی به پرونده است.
دادگاه صالح جهت مطالبه مهریه
دادگاه صالح برای رسیدگی به کلیه دعاوی مربوط به مهریه، دادگاه خانواده است. صلاحیت محلی دادگاه خانواده نیز بر اساس محل اقامت زوج یا محل وقوع عقد ازدواج تعیین میشود. انتخاب محل اقامت زوج به عنوان مرجع رسیدگی، معمولاً برای تسهیل فرآیند ابلاغ و اجرای احکام صورت میگیرد.
نکات حقوقی مهم در طرح دعوی مطالبه مهریه:
- مدارک اثبات کننده مهریه: مهمترین و اساسیترین مدرک برای اثبات وجود و میزان مهریه، سند رسمی ازدواج (عقدنامه) است. این سند، حاوی اطلاعات دقیق مربوط به زوجین، تاریخ عقد، و مهریه است. در صورت عدم دسترسی به اصل سند، زن میتواند از رونوشت برابر با اصل یا گواهی دفترخانه تنظیم کننده سند ازدواج استفاده کند. این مدارک، از اعتبار قانونی بالایی برخوردارند و برای اثبات حق زن کفایت میکنند.
- نوع مهریه: مهریه میتواند اشکال مختلفی داشته باشد؛ هر چیزی که ارزش مالی داشته باشد و مورد توافق طرفین قرار گرفته باشد. نحوه محاسبه و وصول مهریه بستگی به نوع مهریه و نحوه تنظیم آن در عقدنامه دارد. اگر مهریه به صورت “عندالمطالبه” تعیین شده باشد، به محض تقاضای زن، قابل وصول است و نیازی به اثبات توانایی مالی زوج یا شرایط خاصی ندارد. اما اگر مهریه به صورت “عندالاستطاعه” تعیین شده باشد، وصول آن مشروط به اثبات توانایی مالی مرد در پرداخت است.
نتیجهگیری
مطالبه مهریه از طریق دادگاه، یک فرآیند حقوقی است که نیازمند آگاهی دقیق از مراحل قانونی، مدارک مورد نیاز، و رویههای قضایی است. با طی کردن صحیح این مراحل، از مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی تا اجرای حکم، و با بهرهگیری از مشاورههای حقوقی لازم، زنان میتوانند حق قانونی و شرعی خود را در زمینه مهریه احقاق کنند. توجه به انتخاب دادگاه صالح و رعایت نکات حقوقی مهم که در این مقاله ذکر شد، از جمله ارائه مدارک کامل، پیگیری صحیح مراحل، و در صورت لزوم، استفاده از وکیل متخصص، به تسریع و موفقیتآمیز بودن روند رسیدگی به پرونده مطالبه مهریه کمک شایانی خواهد کرد. این راهنما، تلاشی است برای روشنسازی مسیر قانونی پیش روی زنان در مطالبه مهریه، تا بتوانند با اطمینان بیشتری از حقوق خود دفاع کنند.