در نظام حقوقی ایران، قرار کفالت کیفری یکی از قرارهای تأمین خواسته است که به منظور تضمین حضور متهم در مراحل دادرسی و جلوگیری از فرار یا پنهان شدن او صادر میشود. این قرار، که ریشه در فقه اسلامی و قوانین جزایی کشور دارد، جایگزینی برای بازداشت موقت بوده و با هدف حفظ حقوق شهروندی و اصول دادرسی عادلانه، امکاناتی را برای متهم فراهم میآورد. در این مقاله، به تشریح کامل قرار کفالت کیفری، ارکان آن، مقررات قانونی مرتبط، شرایط صدور و اجرای آن، و همچنین نمونهای از این قرار خواهیم پرداخت.وظایف کفیل چیست – ضمانت اجرای وظیفه کفیل
ارکان قرار کفالت کیفری
قرار کفالت کیفری از سه رکن اصلی تشکیل شده است:
- متهم: شخصی که به اتهام ارتکاب جرمی تحت تعقیب است و برای او قرار کفالت صادر میشود.
- کفیل: شخصی که تعهد میکند در صورت لزوم، وجهالکفاله را بپردازد. کفیل باید دارای اهلیت قانونی (عاقل، بالغ، رشید) باشد و تمکن مالی کافی برای پرداخت وجهالکفاله را داشته باشد.
- وجهالکفاله: مبلغی است که توسط قاضی تعیین میشود و کفیل متعهد به پرداخت آن در صورت عدم حضور متهم یا تخلف وی میگردد. این مبلغ باید متناسب با جرم ارتکابی و وضعیت متهم باشد.
مقررات قانونی مرتبط با قرار کفالت کیفری
قانون آیین دادرسی کیفری، فصل مهمی را به قرارهای تأمین خواسته اختصاص داده است که قرار کفالت نیز در ذیل آن مورد بحث قرار میگیرد. مهمترین مواد قانونی مرتبط عبارتند از:
- ماده ۲۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری: این ماده به معرفی انواع قرارهای تأمین خواسته میپردازد و کفالت را یکی از آنها معرفی میکند.
- ماده ۲۲۱ قانون آیین دادرسی کیفری: در این ماده، شرایط صدور قرار کفالت و همچنین شرایط کفیل (مانند اهلیت و تمکن مالی) بیان شده است.
- ماده ۲۲۲ قانون آیین دادرسی کیفری: این ماده به نحوه تعیین وجهالکفاله و چگونگی تضمین آن میپردازد.
- ماده ۲۲۵ قانون آیین دادرسی کیفری: در این ماده، شرایط فک کفالت و استرداد وجهالکفاله مورد بررسی قرار گرفته است.
شرایط و نکات صدور و اجرای قرار کفالت
شرایط صدور
قاضی در صورتی میتواند قرار کفالت صادر کند که دلایل کافی برای توجه اتهام به متهم وجود داشته باشد و یکی از جهات قانونی بازداشت متهم (مانند شدت جرم، احتمال فرار یا پنهان شدن) نیز احراز شود. قاضی میتواند با توجه به جرم ارتکابی، وضعیت متهم و شرایط پرونده، قرار کفالت را به جای بازداشت موقت صادر کند.
تعیین وجهالکفاله
مبلغ وجهالکفاله باید متناسب با جرم و وضعیت مالی متهم و کفیل باشد. این مبلغ نباید به حدی باشد که اجرای آن برای متهم یا کفیل، شبیه به مجازات تلقی شود.
قبول کفالت
کفیل باید با اراده آزاد و آگاهی کامل از تعهدات خود، کفالت را قبول کند. معمولاً قبول کفالت در برگهای رسمی که به همین منظور تهیه شده، صورت میگیرد و کفیل آن را امضا میکند.
فک کفالت
در صورت صدور حکم برائت برای متهم، یا اجرای حکم (مانند حبس یا جزای نقدی)، یا فوت متهم، یا عدم نیاز به حضور وی، کفالت فک میشود و کفیل میتواند وجهالکفاله را پس بگیرد.
تخلف از کفالت
اگر متهم از حضور در مراجع قضایی خودداری کند یا تکالیف قانونی را انجام ندهد، قاضی میتواند دستور ضبط وجهالکفاله را صادر کند. در این صورت، ابتدا وجهالکفاله از حساب کفیل برداشت شده و در صورت عدم کفایت، از اموال وی ضبط خواهد شد.
نمونه قرار قبولی کفالت کیفری
بسمه تعالی
قرار قبولی کفالت
دادگاه/دادسرای محترم …
مشخصات متهم:
نام و نام خانوادگی: …
نام پدر: …
کد ملی: …
تاریخ تولد: …
اتهام: …
پرونده کلاسه: …
مشخصات کفیل:
نام و نام خانوادگی: …
نام پدر: …
کد ملی: …
تاریخ تولد: …
آدرس: …
تلفن همراه: …
تعهد کفیل:
اینجانب … فرزند … با مشخصات فوق، با علم و آگاهی کامل از مفاد قانونی مربوط به کفالت کیفری و با اراده کامل، قبول میکنم که در صورت عدم حضور مشارالیه (متهم …) در کلیه مراحل دادرسی در این پرونده، یا عدم اجرای تکالیف قانونی که از سوی مراجع قضایی به وی محول میشود، مبلغ … ریال (معادل … تومان) وجهالکفاله را در وجه صندوق دادگستری تودیع نمایم. بدینوسیله اقرار مینمایم که از شرایط قانونی کفالت و عواقب عدم ایفای تعهدات خود، کاملاً مطلع هستم.
امضاء کفیل: …
تاریخ: …
مهر و امضای مقام قضایی:
با عنایت به احراز هویت و اهلیت قانونی کفیل و کفایت تضمین ارائه شده، قرار کفالت به شرح فوق مورد قبول است.
مهر و امضای مقام قضایی: …
تاریخ: …
نتیجهگیری
قرار کفالت کیفری، ابزار مهمی در دست قضات برای تضمین اجرای عدالت و حضور متهمان در فرآیند دادرسی است. درک صحیح مقررات و شرایط مربوط به این قرار، هم برای متهمان و هم برای کفیلان، از اهمیت بالایی برخوردار است تا از حقوق و تکالیف خود آگاه باشند و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کنند. این قرار، نمونهای از رویکرد حمایتی نظام قضایی از حقوق شهروندی و تلاش برای کاهش استفاده از بازداشت موقت است.