واخواهی به معنای اعتراض به یک حکم غیابی است. حکم غیابی، حکمی است که در غیاب خوانده صادر می شود .به این معنی که خوانده در هیچ یک از جلسات دادرسی حاضر نشده و لایحهای نیز نفرستاده باشد. این غیبت میتواند ناشی از عدم اطلاع از زمان و مکان دادرسی، عدم دریافت صحیح ابلاغیه، یا حتی دلایل موجه دیگر باشد.
در چنین حالتی، قانون به خوانده این حق را میدهد که پس از اطلاع از حکم، در مهلت مقرر قانونی به آن اعتراض کند. هدف از آن، فراهم آوردن فرصت مجدد برای خوانده غایب است تا بتواند از حقوق خود دفاع کند و دلایل و مدارک خود را به دادگاه ارائه دهد. این سازوکار قانونی، تضمینکننده اصل حق دفاع و جلوگیری از صدور احکام ظالمانه در غیاب یکی از طرفین دعوا است.واخواهی حقوقی و واخواهی کیفری+ نحوه انجام آن
مراحل واخواهی:
فرآیند واخواهی از احکام حقوقی دارای مراحل مشخصی است که لازم است به دقت طی شود:
تقدیم دادخواست واخواهی:
مرجع تقدیم:
دادخواست باید به همان دادگاهی که حکم غیابی را صادر کرده است، تقدیم شود. به عبارت دیگر، نیازی به مراجعه به دادگاه تجدیدنظر یا مرجع بالاتر نیست.
نحوه تقدیم:
دادخواست واخواهی مانند هر دادخواست حقوقی دیگری، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادگاه مربوطه ارسال میشود.
پیوست کردن مستندات:
ارائه دلایل:
واخواه باید تمامی دلایل و مدارکی را که برای اثبات ادعای خود و دفاع در برابر حکم غیابی دارد، همراه با دادخواست واخواهی پیوست کند. این مدارک میتوانند شامل اسناد، شهادت شهود، نظریه کارشناسی، یا هرگونه مدرک دیگری باشند که به روشن شدن حقیقت کمک کند.
لزوم انطباق با قانون:
مستندات باید طبق قوانین آیین دادرسی مدنی قابل استناد باشند.
پرداخت هزینههای دادرسی:
مشمولیت:
مانند هر دعوای حقوقی دیگری، برای تقدیم این دادخواست نیز باید هزینههای دادرسی مربوطه پرداخت شود. این هزینهها معمولاً بر اساس خواسته دعوا و تعرفه قانونی تعیین میگردد.
اثر عدم پرداخت:
در صورت عدم پرداخت هزینههای دادرسی، دادخواست در مرحله رسیدگی رد خواهد شد.
چگونگی رسیدگی به اعتراض واخواهی:
رسیدگی به واخواهی، در واقع، یک مرحله مهم و تخصصی در فرآیند دادرسی است:
- صلاحیت رسیدگی: دادگاهی که حکم غیابی را صادر کرده است، صلاحیت رسیدگی به اعتراض واخواهی را دارد.
- ماهیت رسیدگی: رسیدگی به واخواهی، ادامه رسیدگی به پرونده اصلی است، اما با این تفاوت که طرفی که قبلاً غایب بوده، اکنون حاضر شده و فرصت دفاع پیدا میکند.
- بررسی دلایل و مدارک: دادگاه با حضور طرفین ، دلایل و مدارک جدیدی را که توسط واخواه ارائه شده است، به دقت بررسی میکند. همچنین، به واخوانده نیز فرصت داده میشود تا دفاعیات خود را مطرح کرده و مدارک لازم را ارائه نماید.
- عدم محدودیت در رسیدگی: دادگاه در رسیدگی به واخواهی، به ادله و مستندات پرونده اصلی نیز مجدداً رسیدگی میکند و تنها به دلایل جدید محدود نمیشود. هدف، احراز صحت و سقم حکم اولیه با توجه به تمام جوانب است.
طرفین اعتراض واخواهی:
در فرآیند واخواهی، دو طرف اصلی وجود دارند که نقشهای متفاوتی را ایفا میکنند:
واخواه:
فردی است که به حکم غیابی اعتراض میکند. معمولاً خوانده غایب در پرونده اصلی است که حکم علیه او صادر شده است. واخواه در این مرحله، نقش دفاع کننده را دارد. او باید دلایل و مدارک خود را برای اثبات بیحقی حکم غیابی یا اثبات دلایل غیبت خود ارائه دهد.
واخوانده:
فردی است که حکم غیابی به نفع او صادر شده است. معمولاً خواهان اصلی در پرونده است. واخوانده در این مرحله، حق دارد از حکم قبلی خود دفاع کند و در صورت لزوم، مدارک و مستندات خود را نیز ارائه دهد. او میتواند ادعای واخواه را رد کرده و دادگاه را به تأیید حکم غیابی اولیه ترغیب کند.
آثار واخواهی:
پذیرش و رسیدگی به واخواهی، آثار حقوقی مهمی را به همراه دارد:
- توقف اجرای حکم غیابی: یکی از مهمترین آثار این است که به محض تقدیم دادخواست در مهلت قانونی، اجرای حکم غیابی متوقف میشود. این توقف اجرای حکم، به واخواه فرصت میدهد تا از اقداماتی مانند توقیف اموال، کسر حقوق، یا اجرای سایر مفاد حکم که ممکن است زیانهای جبرانناپذیری به او وارد کند، جلوگیری نماید.
- رسیدگی مجدد به پرونده: با پذیرش واخواهی، پرونده به طور کامل مورد رسیدگی مجدد قرار میگیرد. دادگاه تمام جوانب امر، ادله طرفین، و مستندات را دوباره بررسی میکند و این امکان را فراهم میآورد که اشتباهات احتمالی در صدور حکم اولیه اصلاح شود.
- صدور حکم جدید: در پایان رسیدگی ، دادگاه حکمی جدید را صادر خواهد کرد. این حکم میتواند یکی از سه حالت زیر را داشته باشد:
- تأیید حکم غیابی قبلی: اگر دادگاه پس از رسیدگی مجدد، حکم غیابی را صحیح تشخیص دهد، آن را تأیید میکند.
- نقض حکم غیابی قبلی: اگر حکم غیابی اشتباه بوده باشد، دادگاه آن را نقض میکند و حکم جدیدی را صادر مینماید.
- تغییر حکم غیابی قبلی: ممکن است حکم قبلی صرفاً در بخشهایی تغییر کند.
حکمی که پس از واخواهی صادر میشود، دیگر “غیابی” تلقی نمیشود. این حکم جدید، قابلیت تجدیدنظر (در صورت وجود در قانون) و فرجامخواهی (در صورت وجود شرایط قانونی) را دارد. این بدان معناست که فرصتهای قانونی برای اعتراض همچنان برای طرفین محفوظ است.
نتیجهگیری:
واخواهی یکی از مهمترین و کاربردیترین راههای احقاق حقوق افرادی است که به دلایل موجه نتوانستهاند در جریان دادرسی حضور داشته باشند. این سازوکار قانونی، فرصتی دوباره برای دفاع و ارائه مستندات را فراهم میآورد و از تضییع حقوق افراد به دلیل عدم اطلاع یا عدم امکان حضور در دادگاه جلوگیری میکند. آشنایی با شرایط، مراحل، و آثار آن برای هر فردی که با مسائل حقوقی سروکار دارد، امری ضروری است. این سازوکار نشاندهنده توجه قانونگذار به اصل حق دفاع، حق دسترسی به عدالت، و امکان اصلاح اشتباهات قضایی است و به تحقق عدالت کمک شایانی مینماید. درک صحیح این مفهوم حقوقی، میتواند راهگشای بسیاری از پروندههای حقوقی باشد و از بروز بیعدالتی جلوگیری کند.